قيامت ، اثر خواهد داشت . در اين هنگام كه حاكم اين كلمات را بيان و تقرير مىكرد ، صدا را بلند كرده و نظر به اهل مجلس داشت . ما نيز سيماى خود را به حالت تحسين آورده ، تمجيد زياد كرديم كه بسى سزاوار است كه رأيت فتوحات را جانب هندوستان حركت داده ، هندوان تنبل و بىدغدغه را مطيع و مسخّر نمايد . ليكن در اين حالت حاضره ، ترس از جاى ديگرست كه مبادا روس فرصت جسته ، غيبت و دورى پادشاه را غنيمت دانسته و ممالك غربى درياى خزر را نهب و غارت كند . حاكم به حقارت نگريسته و گفت : روس جرأت و جسارت اين امر را نخواهد داشت ، و قدم به خاك ايران نتواند گذاشت ، زيرا فراموش نكرده كه در عهد نادر شاه ، آنان كه از اين طايفه به ايران حمله آوردند ، تمام هلاك شده و احدى به سلامت جان نبردند . پرسيدم كه آيا روس اكنون به دربند نيامده است ، حاكم صدا را پست كرده ، به آهنگى اقرار كرد كه آرى همانجا را مسخّر كرده‌اند . با وجود اين اقرار ، باز حاكم شروع به مدايح پادشاه خود كرد . چيزهائى از روس ذكر كرد كه لايق و سزاوار و بايسته و جدى نبود . نبايد گفت آغا محمد شاه در عقل و فضيلت مانند شاه اسماعيل و در رأى و تدبير ، نظير شاه عباس و در سپاه‌كشى و شجاعت مثل نادر شاه بود و يا بزرگترين و عادلترين و مهربان‌ترين سلاطين است . اما وى به قوّت و زور بازو و نيروى دانش تمامى متغلّبين را كه با وى نزاع كردند ، مقهور و مغلوب كرده است . [ همچنين ديگر ] خواستاران تاج و تخت را - كه جز شخص او ديگرى را سزاوار نبود - و طوايف تركان ازبك را مطيع كرد ؛ و لزگيها و گرجستان منقاد وى شدند . چنين پادشاهى كه در سطوت انتقام او تمام بزرگان قبايل و طوايف به لرزه آمدند ، چنان توان گفت كه از قشون ملتى كه عنان رياست و پادشاهى آنها در دست زنى است ، بيم و وحشتى نخواهند داشت . ذكر مىنماييم ترّهاتى را كه در مدايح اوصاف شاه خود ، به خرج ما داد و مكرّر نمىكنيم سوء ادب و گستاخيهايى كه در حق دولت روس از وى سر زده و هم‌چنان نمىگوييم سؤالاتى را كه درباره دولت عثمان و دول مختلفه اروپا از ما كرد . زيرا اين سؤالات كه شايان و سزاوار استهزاء بود ، ناشى از جهل و اعتقادات يا صلهء راسخهء از ذهن وى بود . 2 . رفتن به جانب تجريش بارى پيش از برخاستن از مجلس ، به حاكم اظهار ميل خودمان را در رفتن به خارج شهر كرديم و خواهش كرديم كه يك نفر صاحب منصب به همراه ما بيايد ، تا براى ما در خارج منزلى پيدا كند . از اين حرف ، حاكم اظهار تعجب كرد ، و لمحه‌اى با مترجم صحبت كرد كه نفهميدم و